BFTK-advies DINGtiid

07/01/2025

Rijk en Provincie Fryslân ondertekenden op 8 april 2024 in Sneek de nieuwe Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur 2024-2028. Volgens de Wet gebruik Friese taal (2014) heeft DINGtiid tot taak om te adviseren over de BFTK. Eind maart 2024 is dat advies overhandigd. Op verzoek van het Rijk is het advies openbaar gemaakt, tegelijk met de kabinetsreactie (januari 2025) op ons BFTK-advies.

In ons BFTK-advies staat dat wij over de hele breedte beschouwd erg blij zijn met de toegenomen ambitie die de nieuwe BFTK op vrijwel alle beleidsterreinen bevat. Bovendien is bij de Rijksoverheid, maar ook in de Tweede Kamer, sinds 2022 gelukkig in toenemende mate een gevoel van verantwoordelijkheid en zorgplicht te merken.

Aanbevelingen
De aanbevelingen in dit adviesrapport zijn er in grote mate op gericht om dit toenemende gevoel van ambitie op de verschillende beleidsterreinen om te zetten en te borgen in samenhangend, domeinoverstijgend langetermijnbeleid voor het Fries. Daarvoor is het belangrijk dat er focus komt: het formuleren van een heldere langetermijnambitie, het stellen van concrete doelen die deze ambitie steunen en het borgen van de structuren en inzet die daarvoor benodigd zijn – zowel ambtelijk als bestuurlijk, zowel provinciaal als nationaal.

Ook al heeft DINGtiid slechts voorlopige teksten kunnen beoordelen, toch kunnen we op basis van de concepten al een groot aantal observaties en aanbevelingen doen. Enkele van de belangrijkste aanbevelingen op hoofdlijnen (voor adviezen op bepalingsniveau: zie verderop in het rapport) zijn de volgende:

• Het huidige BFTK-proces leidt tot (te) hoge werkdruk in, vooral, de laatste anderhalf jaar van de beleidsperiode; dit heeft onwenselijke gevolgen voor de samenwerking en consultatie. Voor meer stabiliteit en een betere dialoog is een herstructurering van het BFTK-proces nodig

• Bij beide overheden is er nog te weinig continuïteit in en structurele ruimte voor het ambtelijke handwerk dat het Friese taaldossier meebrengt; bij een herstructurering van het BFTK-proces dienen beide aspecten de juiste aandacht te krijgen.

• Concretisering van de afspraken is wenselijk. BFTK-afspraken zouden zo helder en meetbaar mogelijk moeten worden geformuleerd; dat maakt ook de monitoring eenvoudiger

• De monitoring zou beter moeten worden vastgelegd in de BFTK; nu wordt deze niet apart behandeld.

• Om goed op taalbeleid te kunnen sturen, moeten ook de effecten duidelijker zijn. Daarvoor is een sterke taalmeetinfrastructuur nodig, die nu nog ontbreekt. Geef de academische frisistiek de opdracht om zo’n taalmeetinfrastructuur te ontwerpen

• Om samenhang in het taalbeleid aan te brengen – zowel bij de overheden als in het veld – moet de komende jaren worden ingezet op het ontwikkelen van een maatschappelijk breedgedragen toekomstvisie op het Fries, waaruit heldere langetermijndoelen voortkomen

• Taalbeleid dient uiteindelijk het belang van de burger, maar de maatschappelijke betrokkenheid bij taalbeleid is nog te klein en te gefragmenteerd. Zet zwaar in op de marketing van taalbeleid om de betrokkenheid bij de burger te vergroten. Dat zal ook helpen om draagvlak voor de pasgenoemde toekomstvisie te verkrijgen.

• Draag als overheden sterker gezamenlijk het (inter)nationale historisch-geografische verhaal van het Fries uit, omdat bekendheid met dat verhaal zelfbewustzijn, inzicht en taaltrots bevordert, wat ook de betrokkenheid bij taalbeleid vergroot – zowel bij burgers als bij organisaties en overheden.

• De BFTK bevat afspraken om het Fries te bevorderen waarover Rijk en Provincie het eens zijn geworden, al hebben beide overheden daarbinnen hun eigen verantwoordelijkheden. Evenzogoed: spreek als BFTK-partners met één mond, suggereer nergens dat één overheid een bepaalde passage of afspraak belangrijker vindt dan de andere overheid.

• Het Friese taalveld is complex en gefragmenteerd. Breng het ‘Huis van het Fries’ in beeld: welke organisaties zijn er en welke taken en verantwoordelijkheden hebben zij? En hoe zou dat Huis eruit moeten zien om de toekomstvisie voor het Fries te steunen?

• Het onderwijsveld is essentieel in ieder scenario voor de vitaliteit van het Fries, maar toch kan de samenhang in het onderwijsbeleid over de hele lijn – ‘van peuter tot promovendus’ – nog beter. Werk de onderwijsambities voor de lange termijn uit in een aparte Onderwijsnotitie Fries en maak daarin de borging van de doorgaande leerlijn tot het leidende beleidsprincipe.

• Zorg ervoor dat in de komende beleidsperiode het mbo-practoraat, de minor Fries voor journalisten en de universitaire bachelor Fries duurzaam worden ingericht

• Geef als BFTK-overheden het goede voorbeeld waar dat kan, zowel intern (bijv. bij Rijksuitvoeringsorganisaties, bij klachtenprocedures, bij benoemingsbeleid) als extern (bijv. als rechtspartij in de rechtszaal of bij contacten/trajecten met maatschappelijke of economische partners).

• De BFTK zou onder 3.1 een bepaling moeten bevatten die dient om zakelijke geschillen tussen Rijk/OM en het Friese tolkengilde zo spoedig mogelijk op te lossen

• Straal ambitie uit en bied hulp aan op beleidsgebieden waar Rijk noch Provincie bevoegd is (bijv. gemeenten), maar blijf daarbij rolvast.

Verder lezen
BFTK-advies DINGtiid (25 maart 2024)