Studiereis East-Fryslân en Noard-Fryslân (juni 2024)
01/07/2024
Van 24-26 juni 2024 heeft DINGtiid een studiereis gemaakt naar East-Fryslân en Noard-Fryslân, in Duitsland, om kennis te maken met andere Frieslanden. De uitwisseling vond plaats om kennis en kunde op te doen voor ons adviesrapport ‘Tot een Landelijke Kennistafel Fries’ (aangeboden aan BZK en Provincie in november 2024). Verder was de studiereis relevant voor de voorbereiding voor het adviesdossier ‘Langetermijnambitie met het Fries’ (Werkprogramma 2024-2025).
Het belangrijkste doel van de studiereis was om informatie in te winnen over hoe andere Friese/meertalige gebieden over de grens hun taal- en kennisinfrastructuur inrichten, hoe langetermijnvisie en -ambities vorm krijgen en hoe dit op politiek en institutioneel gebied handen en voeten krijgt.
Taalachtergrond
In East-Fryslân, in Nedersaksen in Duitsland wordt naast het Hoogduits ook Saterfries en Platduits gesproken. De Duitse taalvarianten worden gezien als regionale talen, het Saterfries als minderheidstaal. In Noord-Friesland, in Schleswig-Holstein in Duitsland, bestaat een viertalige situatie, omdat het grenst aan Denemarken. Naast het Hoogduits spreken mensen ook Noord-Fries (verschillende varianten), Platduits en Deens. Ook hier is het Noord-Fries de kleinste taal, zonder echt thuisland, zoals het Deens en de Duitse taalvarianten dat wel hebben.
Bezoeken
DINGtiid bracht een bezoek aan verschillende instanties en sprak met vertegenwoordigers van:
- Universität Oldenburg (Sealterfrysk en Platdútsk), Oldenburg
- Seeltersk-Kontoor (Sealtersk), Oldenburg
- Ferring Stifting (Noardfrysk), Föhr
- Nordfriisk Instituut (Noardfrysk), Bredstedt
- Minderheitenbeauftragte fan Schleswig-Holstein, Kiel
- Ministerium für Allgemeine und Berufliche Bildung, Wissenschaft, Forschung und Kultur des Landes Schleswig-Holstein (MBWFK), Kiel
- Studinten fan Christian-Albrechts-Universität (Noardfrysk), Kiel
Observaties
- Net als in ons Fryslân wordt ook in East- en Noard-Fryslân nagedacht over langetermijnambitie en -visie. Hierbij moet natuurlijk rekening worden gehouden met het verschil in het aantal sprekers: het Saterfries wordt door zo’n 1500 mensen gesproken, het Noord-Fries zo’n 5000.
- De positie van het Fries in East- en Noard-Fryslân is moeilijk te vergelijken met onze taalsituatie, mede door de sterke koppeling in taalbeleidskwesties met andere regionale Duitse taalvarianten.
- De politieke staatsinrichting van Duitsland als federale staat en Bundeslander zorgt voor een andere overheidsdynamiek dan in ons Fryslân.
- In het verlengde hiervan levert dit ook een opvallende financieringsstructuur op, met een onafhankelijk ‘Friesengremium’, een politiek overlegorgaan op Bundesniveau, dat veel centralistischer geregeld is en zelf geen besluiten neemt.
- Buiten kijf staat dat de Friese taalgebieden veel over en weer van elkaar kunnen leren. DINGtiid is daarom voorstander om jongeren uit Noard-Fryslân in contact te brengen met onze Friese jongeren (zoals de ‘Asega’s, het jongerenpanel van DINGtiid). Ook zou het goed en leerzaam zijn als de Noard-Friezen worden uitgenodigd om met een delegatie een bezoek aan ons Fryslân te brengen.
Regional dossier North Frisian in Germany (Mercator; 2015, third Edition)
